Natuurspoorjournaal #97 - Freggelvoeten

Achtervoet van een otter. 

René en ik werken hard aan ons Prentenboek van de Noordwest-Europese fauna. Het is een feest om er mee bezig te zijn. Regelmatig laat René me een illustratie zien die hij heeft gemaakt, waar ik dan vreselijk om moet lachen. Maakt u zich geen zorgen, het wordt een serieus boek. Misschien wel iets té serieus, en dus kan een beetje jolijt geen kwaad.

We proberen van alle soorten die we in het boek behandelen ook een foto te plaatsen van de voeten zelf. En dus kan het zomaar gebeuren dat, als je bij René en Beke over de drempel stapt voor een 'redactie-overleg', er een cadeautje op de vloer in de huiskamer ligt. Dat cadeautje is dan een dood dier en dit geval een otter.

Nou horen otters natuurlijk niet dood te zijn. Maar omdat wij ons zonodig met 100 km/u in een koekblik op wielen willen verplaatsen, gebeurt het geregeld dat daardoor een otter sneuvelt. (Er zijn dan ook mensen die smalend zeggen dat het beschermen van die dieren geen zin heeft en dat we net zo goed kunnen stoppen met het aanleggen van faunatunnels. Dat kost toch alleen maar geld. PEK EN VEREN!)

Afijn, ik zat dus naar die dode otter te kijken. En ik verbaase me over al dat vernuft aan zijn lijf: de harde snorharen, die prachtig glanzende pels, die krachtige staart. Maar wat me bovenal fascineerde en ook wel een beetje ontroerde waren zijn voeten. Onmiskenbaar de voet van een marterachtige maar voorzien van een aantal rimpelige, doch nuttige huidplooien.

Er schoot me bij het zien van die voeten een deuntje van de Freggels te binnen, een kinderserie gemaakt door de onvolprezen Jim Henson. Ik keek er vroeger graag naar. En blijkbaar hadden die Freggels in mijn herinnering ottervoeten en -handen. Ik heb het even terug gekeken, en ach, met een beetje fantasie klopt het wel. Maar bovenal gaf het basdeuntje van het intro me op deze sombergrijze eerste kerstdag een heerlijk zetje: 'Maak muziek en lach!'

Sporenkoorts

Er zijn van die dagen die niet voorbij zouden moeten gaan. Dagen buiten. Zo'n dag was zaterdag. René Nauta en ik mochten die dag twee sporenexcursies verzorgen, 's ochtends voor de KNNV Zwolle bij de IJssel en 's middags op de Veluwe voor onze eigen Track & Sign-opleiding. De tweede excursie van de opleiding gaat naar de Noord-Veluwe waar sporen van soorten als edelhert, damhert en wild zwijn volop te vinden zijn.

René is een begenadigd tekenaar en hij zet met een paar lijnen in het zand of op papier iets neer, waar ik heel veel woorden voor nodig heb. 

Verschillen tussen wild zwijn, edelhert, damhert en ree bondig uitgelegd. 

Terwijl we op een zandpad naar de prenten van damherten staan te kijken, ziet Bas, een van de deelnemers aan de opleiding, in de verte een groep edelhert-hindes oversteken. Dat is een mooie opsteker, want het heeft 's nachts behoorlijk geregend en veel sporen zijn uitgewist. En zo vaak zie je nu ook weer niet de makers van sporen in beeld. 

Kakelverse prent van edelhert-hinde. 

Even later hebben we weer geluk. We hebben geen zwijn gezien, maar we weten dat er biggetjes zijn. Hier vinden we een vers spoor (bij de voorverkenning aan het begin van de middag was het pad nog maagdelijk schoongeregend) van een wild zwijn. Als je goed kijkt zie je de prentjes van de biggetjes er naast staan, die soms trouwens verrassend veel op de prenten van een ree lijken. 

Prenten van wild zwijn en haar biggen. Let op de grote bijhoeven die zijn afgedrukt. 

Als we de 'wensprenten' hebben gevonden, gaan we verder met sign: veegbomen, uitwerpselen, zoelplekken, bronstkuilen. Allemaal leuke sporen die altijd een verhaal vertellen. Het is mijn grootste liefhebberij, op zoek gaan naar het verhaal achter het spoor. 

Langs een pad vinden we een wissel van edelherten met veel uitwerpselen.

En in die categorie sporen met een verhaal past zeker deze van een bosmuis. In de winter heeft hij of zij ergens in haar hol een opslag gehad van verzamelde eikels. Nu is het tijd voor de grote schoonmaak. De schilletjes van de verorberde eikels liggen voor de deur, als herinnering aan een weldadige winter. 

Een bosmuis heeft voorjaarsschoonmaak gehouden. 

Aan het eind van de middag rijden we met een rozig hoofd naar huis, alsof we een lichte koorts hebben. Koorts is meestal niet zo fijn, maar de sporenkoorts kan me niet hoog genoeg zijn. 

Prentenboek van de Nederlandse fauna

René Nauta en ik zijn al een tijdje bezig met schrijven, tekenen en foto's verzamelen. Dat alles voor een nieuw boek over prenten van Nederlandse zoogdieren, vogels, insecten, amfibieën, reptielen et cetera. Hier en daar hebben we al genoemd dat we er mee bezig zijn, maar omdat er meer initiatieven zijn op dit gebied, willen we het nu echt breed bekend maken.

Het wordt deel 2 in de EXTRA-reeks. We volgen de opzet van het hoofdstuk Tracking in het Bushcraft Handboek (zie foto) van René en Beke, dat in november 2015 verscheen. Het nieuwe boek, dat we waarschijnlijk weer in eigen beheer gaan uitgeven, zal dezelfde sfeer en kwaliteit hebben. Natuurlijk gaan we nu veel uitgebreider in op de verschillende diersoorten, met meer diepgang en veel ruimte voor foto’s en tekeningen.

Een boek schrijven is veel werk, maar we werken er met ongelofelijk veel plezier aan. We hopen het boek in het voorjaar van 2017 te kunnen presenteren. In de tussentijd verklappen we niet al te veel, maar we kunnen het vast niet laten af en toe iets te laten zien. Kortom: je hoort nog van ons!

Een pagina uit het Bushcraft Handboek. 

Natuurspoorjournaal #92 - Het vossenbalkje

Prachtige prenten van vos. Rechts een voorpoot, links een achterpoot. 

Soms heb je geluk, zoals vandaag. Tijdens de eerste excursie van de Track & Sign-opleiding op het militair oefenterrein in Havelte vonden we een paar perfecte prenten van een vos. Ze stonden samen met een al even prachtige marterpent in dun laagje topblubber. Iedereen die wel eens een vossenpoot bekeken heeft, moet zijn opgevallen dat de teenkussens bedekt zijn met haren. En dat is hier heel mooi te zien. Soms moet je zelfs goed zoeken om de teenkussens überhaupt te kunnen vinden. Maar goed, ook enkele hondensoorten hebben dat ook, dus het is geen uitsluitend kenmerk. Maar wel mooi om te zien. 

Superblubber!

Een veel duidelijker kenmerk is wat René en ik het vossenbalkje noemen. Het is een vrij harde lijn in de vorm van een boemerang die op de plek van het middenvoetkussen zit. Het duidelijkst kun je dat zien bij de voorpoot (rechts op de foto). Maar ook bij de achterpoot is het zichtbaar. Het is een afdruk van een harde rand aan de onderzijde van het middenvoetkussen die boven de haren uitsteekt. Ik ben dat bij andere hondachtigen nog nooit tegengekomen, maar ik laat me graag verrassen.  

En dan kun je nog naar de nagelindrukken kijken. Die zijn bij een vos nogal fijn en scherp vergeleken bij de vaak veel stompere indrukken bij een prent van een hond. Hondennagels slijten door het lopen op een harde ondergrond. De prent van een vos is verder in zijn geheel wat meer eivormig dan bij een hond omdat de wijsvinger en de pink wat meer naar onderen staan dan bij een gemiddelde hondenpoot. En ja, ook daar zijn weer uitzonderingen op, dus laat je niet in de luren leggen. 

En dan is er nog het trucje met het kruis. In de negatieve ruimte van een vossenprent kun je meestal een kruis tekenen zonder de teenkussens te doorsnijden (zie groene lijntjes in de tekening). Bij een hondenprent lukt dat niet. Daar moet je meer denken aan een letter H. En dat veelgebruikte trucje dan met het trekken van een horizontaal lijntje tussen de tenen 2 en 5 en 3 en 4 (Zie zwarte lijntje bij vos)? Bij een vossenprent past het lijntje er precies tussen zonder dat het de teenkussens doorsnijdt bij een hondenprent kan dat niet. Ja, dat trucje werkt ook. Soms... Maar heel vaak ook niet. 

Tekening van prent hond en vos met nummering van de tenen. De eerste teen, oftewel de duim, geeft meestal geen afdruk. (René Nauta) 

Natuurspoorjournaal #89 - Wasberen

Wasbeer in relaxmodus. Harz, juni 2015.

In 1934 werden er en in de buurt van de Edersee in Duitsland een paar wasberen uitgezet. 'Ter verrijking van de fauna', lees ik op de site van Jaap Mulder. Sindsdien heeft de wasbeer, een van oorsprong Amerikaanse soort en dus bij ons officieel een exoot, een groot deel van Midden-Europa veroverd. Ook in Nederland duiken geregeld wasberen op.
In de Harz, waar ik geregeld naar toe ga, is het inmiddels een algemene soort. Daar drijft dit prachtige beestje een andere diersoort op twee benen geregeld tot wanhoop. Want hoe ingenieus wij de afsluiting van afvalcontainers ook maken, een wasbeer lijkt altijd wel een list in huis te hebben om het toch open te krijgen om iets wat wij niet meer lekker genoeg vinden met graagte alsnog op te peuzelen. Ik vind dat dan weer erg grappig, maar ik geloof dat mijn mening niet die van de meerderheid is.

Handvormige prentjes
Onlangs hoorde ik een verhaal dat men in Europees verband heeft besloten exoten steviger te willen bestrijden. Ik kan daar verder niets 'officieels' over vinden, maar bij dat verhaal moest ik wel meteen aan de wasberen denken. Het lijkt me niet eenvoudig de opmars van de wasbeer in Europa de kop in te drukken. Ik zou het ook af willen raden. Ik ben namelijk steeds weer buitengewoon in mijn nopjes als ik ergens die prachtige handvormige prentjes tegenkom.
Afgelopen weekend waren René en ik samen in de Harz onder meer om wat nieuwe dalen te verkennen voor het lange sporenweekend dat we volgend jaar weer willen organiseren in deze prachtige streek. Drie nachten lang hebben we nu geprobeerd een wasbeer voor de cameraval te krijgen. We hebben ze verleid met allerlei lekkers. Maar het lukte niet, ondanks de veelbelovende posters op de camping dat we, vanwege de wasberen, geen etensresten moesten laten slingeren.

Typisch looppatroon van wasbeer, Harz februari 2016.

Maar we hadden wel geluk met de prenten. Ik heb al vaker losse wasbeerprenten gevonden, maar nog nooit was me dat grappige en unieke looppatroon opgevallen. De prent van de rechter achtervoet staat in dit geval exact naast de prent van de linker voorvoet. Vervolgens zie je even verder de rechter voorvoet aan de binnenzijde van de linker achtervoet staan. Voor zover ik kan nagaan komt dit looppatroon bij geen enkel ander dier voor. Volgens Mark Elbroch kan dit niet alleen ontstaan doordat de wasbeer zijn poten exact tegelijk beweegt, maar moet hij ook zijn gewicht volledig verplaatsen naar de achterpoten.

Ach, niet iedereen zal van zoiets kleins even blij worden als ik. Ik neem het u ook echt niet kwalijk. Maar een beetje jammer is het natuurlijk wel.

Natuurspoorjournaal #85 - Naturalist skills

Kijken naar diersporen is een leuke bezigheid. Daar moet je verder ook niet te pretentieus over doen. Maar toch denk ik dat de kracht van diersporen in ecologisch onderzoek ook wel eens wordt onderschat. Het goed leren lezen van diersporen brengt veel aan het licht over het gedrag van dieren en hun terreingebruik in tijd of plaats. Het live observeren, gebruik van moderne onderzoekstechnieken én het in in kaart brengen en interpreteren van diersporen is naar mijn mening een ijzersterke combinatie. Maar juist die laatste tak wordt tegenwoordig vaak genegeerd of afgedaan als spielerei. Onterecht natuurlijk.

René Nauta en Annemarie van Diepenbeek bij een marter-spoor.

Louis Liebenberg bekijkt het in zijn boek The art of tracking, the origin of science juist van de andere kant. Hij laat zien dat de jager-verzamelaars in de Kalahari hun jacht op dezelfde manier benaderden als een moderne wetenschapper zijn onderzoek. Oftewel, hoe hypotheses worden opgezet, uitgewerkt en getoetst om uiteindelijk tot een succesvolle jacht te komen. Hij laat ook zien dat spoorzoeken en -interpreteren leidt tot een rijkere manier van associëren en het beter kunnen oplossen van problemen.

Zelfde steenmarter, stukje verderop op iets minder slikkig gedeelte. 

GPS-zender

Tuurlijk, je kunt een dier tegenwoordig ook een gps-zender ombinden. Dat levert ook weer een schat aan gegevens op en corrigeert vaak meningen en gedachten die we over een bepaalde diersoort hebben. Kijk hier maar eens wat we daardoor te weten zijn gekomen over bijvoorbeeld wespendieven. Ook de inzet van cameravallen brengen zaken aan het licht die we niet eerder hebben gezien. Maar hoe meer ik met name die camera's gebruik, hoe meer ik ook de kracht van 'old school' spoorzoeken en traditionele veldkennis waardeer. En dus juist ook de combinatie van die werelden.

Een techniek die ik graag gebruik bij mijn veldonderzoek naar bijvoorbeeld dassen en boommarters is wat de Amerikanen Jon Young en Tiffany Morgan ecological mapping noemen. Mark Elbroch werkt het in zijn boek Mammal Track & Sign uit in de vorm van de drie perspectieven: liggen, staan en vliegen. Het gaat dus om het letterlijk in kaart brengen van sporen die je vindt. Die kaarten leiden vaak tot een inzicht die je niet ziet als je de waarnemingen in je hoofd probeert op te slaan of als losse waarneming in een boekje schrijft. Bij dat 'mappen' kan een gps een handig hulpmiddel zijn, maar nog beter is het om het gewoon te tekenen.

Zoektocht naar een burcht van een das, vastgelegd met een gps. De hoeveelheid en variatie aan sporen suggereerde een nieuwe hoofdburcht, maar uiteindelijk blijkt het te gaan om een bijburchtje van een verderop gelegen, veel grotere burcht met een strakke markering van de grenzen van het 'vergrootte' territorium. Interessant is om nu te volgen of het begin is van een nieuwe hoofdburcht. 

Kleutergekriebel

Nu ben ik helaas niet gezegend met veel talent op tekengebied, maar zelfs mijn kleutergekriebel levert me veel op. Ten eerste leer ik een bepaalde omgeving sneller kennen. Als ik iets inteken, onthoud ik het beter, vind ik plekken sneller terug. Door de vrijgekomen waarnemingsruimte zie ik daarna meer sporen en aanwijzingen. Blijkbaar kan mijn geest, en ik vermoed dat het bij meer mensen zo werkt, niet tegelijk alle geografische informatie en ecologische informatie vastleggen.

Door na afloop die tekeningen weer te bestuderen, ga ik in gedachten het gevolgde pad weer af en zie ik de sporen opnieuw en zie ik vaak wel de context. Die kan ik vervolgens bij een hernieuwd bezoek toetsen. Op deze manier leer je anders en vooral dieper kijken en observeren. Op een gegeven moment zie je wat dieren doen, zonder dat het dier zelf ooit in beeld is geweest. In het begin zijn dat nog momentopnames, maar hoe langer je het doet, hoe completer het verhaal wordt. Interessant is ook dat sneeuwperiodes je weer een stap vooruit helpen in het toetsen van je waarnemingen. Op deze manier ontwikkel je steeds meer 'naturalist skills'.

Geen tekentalent, maar wel net genoeg om bruikbare kaartjes te maken. 

CyberTracker

En hoe belangrijk dat toetsen kan zijn, bleek wel uit een Amerikaans onderzoek naar otters. Lees hier maar eens. In de afgelopen twee jaar heb ik daarom 2x keer aan een Tracker Certification volgens de CyberTracker-methode meegedaan. In twee dagen wordt je kennis van dat moment getest en weet je waar je staat en vooral ook wat je blinde vlekken zijn. En ook al haalde ik dit jaar een lagere score dan vorig jaar, ik heb wel weer een stap vooruit gezet. En dat niet in de laatste plaats omdat de evaluators Casey McFarland en George Leoniak de betreffende sporen op een ecologische manier duiden. En de open wijze waarop ze dat doen en de inzichten die ze je meegeven zijn voor mij van onschatbare waarde.

Vos jaagt op mol. 

En dan? Dan is het nog maar een kleine stap naar het allerleukste onderdeel van deze wonderschone liefhebberij, het vertellen van een mooi verhaal. Donderdag liep ik met René Nauta, Annemarie van Diepenbeek, Jeroen Kloppenburg, Tom Dekker en Guido Lek ergens langs de IJssel. Met mensen dus die spoorzoeken tot hun primaire levensbehoeften rekenen. De hoeveelheid aan sporen was overweldigend, maar ik had gelukkig nog genoeg ruimte om oog te hebben voor een soort die me lief is. Hij staat in mijn Top 100 op plaats nul, boven lynx, das, boommarter, raaf, wolf, klapekster, ree, kraanvogel, bosuil, wild zwijn, edelhert, bever, otter, buizerd, nachtzwaluw en al die andere soorten waar ik graag naar kijk. De vos.

Mollenrit

De armen van de IJssel stonden nagenoeg droog waardoor een welhaast perfecte sporenmodder was ontstaan. We vonden poep van een bever, braakballetjes van een ijsvogel en genoten van de figuren die zwanenmosselen in het slik hadden gemaakt, alsof er buitenaardse wezens waren geland. En in al dat sporengeweld 'zag' ik geregeld een vos lopen, rennen of omkeren in patronen zoals vossen eigen is. En net toen ik hem even vergeten was, dook hij weer op bij een mollenrit.

Over een lengte van een meter of vijf zag je om de twintig centimeter een kuiltje. Daar had hij geprobeerd de mol (of een ander beest) die door de gang onder grond liep te pakken te krijgen. Uit het feit dat dit patroon zich tot het eind herhaalde, maakte ik op dat de jacht mislukt was. Ik zag de vos teleurgesteld afdruipen. Maar dat laatste  beeld heeft bijna niets meer met feiten te maken, maar alles met fantasie...

O ja, we vonden tussen alle bedrijven door nog even de sporen van een otter. Nieuw voor de omgeving van Deventer en dus nieuws. Over de kracht van sporen gesproken...

Natuurspoorjournaal #74 - Ik zie een otter

Modder, water, ijs. Ik zie een otter...

Een tijdje geleden stuurde ik een mailtje stuurde aan collega's over de CyberTracker Evaluation die in Nederland zou worden gehouden. Het leek mij wel goed om mijn kennis van diersporen eens te toetsen via een gestandaardiseerd systeem dat zowel in Afrika en Noord-Amerika zijn waarde had bewezen. Bovendien hoorde ik goede verhalen over de Amerikanen die het 'examen' zouden afnemen. Maar ik kreeg mijn collega's niet meteen enthousiast.

Grapjes waren er wel, over indianen en in camouflagekleuren achter dieren aan sluipen. Maar het meest opmerkelijke argument om het te laten schieten was dat 'we' niet worden 'afgerekend op zoogdieren'. Nou zijn er natuurlijk meer diergroepen die sporen achterlaten en zo hun aanwezigheid verraden, maar er zijn, geef ik grif toe, eenvoudiger manier om vast te stellen of ergens een roerdomp zit dan op basis van een pootafdruk.

Maar goed, we worden er inderdaad niet op afgerekend door de provincie die tegenwoordig de subsidies verstrekt. Waar het mij bij het kijken naar diersporen om gaat, is dat je een veel bredere blik krijgt op het gedrag van dieren. Het is een soort wisselwerking. Door het gedrag live te bestuderen, zie je het verhaal achter de sporen. En daarna kun je vaak op basis van sporen het verhaal reconstrueren zonder het dier gezien te hebben. Het scherpt je waarnemingsvermogen en sterkt je verbeeldingskracht. En met een beetje goede wil heb je uiteindelijk een mooi verhaal te vertellen.

Terug naar de Amerikanen. Ze heten trouwens Casey McFarland en David Moskowitz. Deze mannen beheersen het lezen en volgen van sporen tot in de perfectie. Denk ik. Terwijl ik nog bezig ben om van een prent te beoordelen of het om een konijn of haas gaat, hebben zij de soort, de specifieke voet en de gang al bepaald. Daarbij verplaatsen ze zich zonder moeite in het dier en zien wat het daar deed en waarom. Handig.

Ik beheers het vak nu een heel klein beetje en zie steeds vaker in een ogenschijnlijk leeg landschap een scala aan dieren voorbij komen en wat ze hebben gedaan. Gisteren was ik bijvoorbeeld met René Nauta op pad. Op de cameraval die weken onder een brug had gestaan, stond niet de gehoopte otter. Maar de uitwerpselen even verderop waren onmiskenbaar. Even verder zat een dam in de waterloop. 'Laten we daar even gaan kijken. Daar moet hij het water uit', stelde René voor.

We zagen een mooie wissel over de oever naar de andere kant van de dam. Vlak voor het water lag een hoopje bijeen gekrabd zand, dertig centimeter daar vandaan een minuscule maar redelijk verse spraint. Het dun laagje ijs aan de kant was kapot in een mooie halve cirkel. Ik zag vervolgens hoe de otter van de ene naar de kant was gelopen, even deze blijkbaar belangrijke plek vlak voor het water had gemarkeerd om vervolgens met zijn voorpoot op het ijs te stappen. 'Oei, dat houdt nog niet', moet hij gedacht hebben om vervolgens met een soepele beweging in het water te glijden. En als ik mijn fantasie de vrije loop laat zie ik hem ook nog even tegen de achterkant van het cameravalpaaltje schuren. Gewoon om mij te pesten...

Het was een prachtige waarneming en hopelijk een mooi verhaal. En daar mag je me trouwens best op afrekenen.

Bushcraften en verwildernissen

Vandaag René even opgezocht in Gees. Houtvuurkoffie!

Gisteren las ik een stukje over St Joris Cycles, een kleine framebouwer uit Eindhoven. Wat dat met dit blog te maken heeft? Op zich niet zo veel, maar het gaat om het idee dat er achter zit. Dat idee is een Evil Plan zoals Hugh MacLeod (klik hier) dat noemt. Kort samengevat: in je levensonderhoud kunnen voorzien met iets wat je het allerliefste doet. Iets dat er toe doet en iets dat je bovenal met liefde doet.


René Nauta had ook zo'n Evil Plan. Hij wilde vooral veel buiten zijn, of beter nog: Indiaan worden. Maar als je zegt dat je voor je werk vooral Indiaantje speelt, wordt je meestal niet erg serieus genomen. Gelukkig hebben de Engelsen of Amerikanen daar een wat stoerder woord voor verzonnen: bushcraft. En net als de eigenaar van St Joris Cycles - die overigens prachtige fietsen bouwt - voorziet René nu in zijn levensonderhoud met wat hij het allerliefste doet: bushcraften.

Indiaantje spelen 2.0.

Een van de onderdelen van dat bushcraften is het leren herkennen en volgen van diersporen. Uiteindelijk krijg je immers ook gewoon honger van al dat buiten spelen en moet er iets in de pot boven het kampvuur. Toch handig als je dan weet dat je het spoor volgt van iets eetbaars. Trouwens als het zover komt dat je hier volledig op bent aangewezen, is er natuurlijk wel wat vreselijks gebeurd.

Sporen in het kamp. Plukplaats van een sperwer.

Zover is het (nog) niet. Tot die tijd, is het zoeken en vinden van sporen vooral ook een leuke bezigheid en daarin hebben René en ik elkaar gevonden. Geregeld gaan we samen een dagje op pad om van elkaar te leren. Maar ik heb het al vaker gemerkt - pas op, nu wordt het een beetje zweverig - dat het sporenzoeken een totaal andere dimensie krijgt als je voor langere tijd in de natuur bent. Daarom ga ik in oktober een weekendje met René mee op een speciaal Trackingweekend (klik hier voor meer info).

Iets later, op zaterdag 19 en zaterdag 26 oktober, organiseer ik samen met collega boswachter Corné Joziasse en natuurgids Maaike de Goeij, een zogenaamde WoldTrek in het Drents Friese Wold. Ook hier zijn we langere tijd buiten om op zoek te gaan naar diersporen en daarmee hopelijk een vleugje wildernis te vinden. Meer informatie hierover is later in het najaar te vinden op www.nieuwewildernis.nl.

Natuurlijk ook nog even een 'rondje' gedaan. Sporen van bosmuis.

O ja, ik heb ook een Evil Plan, maar daarmee zal ik jullie (voorlopig) niet vermoeien...