Natuurspoorjournaal #74 - Ik zie een otter

Modder, water, ijs. Ik zie een otter...

Een tijdje geleden stuurde ik een mailtje stuurde aan collega's over de CyberTracker Evaluation die in Nederland zou worden gehouden. Het leek mij wel goed om mijn kennis van diersporen eens te toetsen via een gestandaardiseerd systeem dat zowel in Afrika en Noord-Amerika zijn waarde had bewezen. Bovendien hoorde ik goede verhalen over de Amerikanen die het 'examen' zouden afnemen. Maar ik kreeg mijn collega's niet meteen enthousiast.

Grapjes waren er wel, over indianen en in camouflagekleuren achter dieren aan sluipen. Maar het meest opmerkelijke argument om het te laten schieten was dat 'we' niet worden 'afgerekend op zoogdieren'. Nou zijn er natuurlijk meer diergroepen die sporen achterlaten en zo hun aanwezigheid verraden, maar er zijn, geef ik grif toe, eenvoudiger manier om vast te stellen of ergens een roerdomp zit dan op basis van een pootafdruk.

Maar goed, we worden er inderdaad niet op afgerekend door de provincie die tegenwoordig de subsidies verstrekt. Waar het mij bij het kijken naar diersporen om gaat, is dat je een veel bredere blik krijgt op het gedrag van dieren. Het is een soort wisselwerking. Door het gedrag live te bestuderen, zie je het verhaal achter de sporen. En daarna kun je vaak op basis van sporen het verhaal reconstrueren zonder het dier gezien te hebben. Het scherpt je waarnemingsvermogen en sterkt je verbeeldingskracht. En met een beetje goede wil heb je uiteindelijk een mooi verhaal te vertellen.

Terug naar de Amerikanen. Ze heten trouwens Casey McFarland en David Moskowitz. Deze mannen beheersen het lezen en volgen van sporen tot in de perfectie. Denk ik. Terwijl ik nog bezig ben om van een prent te beoordelen of het om een konijn of haas gaat, hebben zij de soort, de specifieke voet en de gang al bepaald. Daarbij verplaatsen ze zich zonder moeite in het dier en zien wat het daar deed en waarom. Handig.

Ik beheers het vak nu een heel klein beetje en zie steeds vaker in een ogenschijnlijk leeg landschap een scala aan dieren voorbij komen en wat ze hebben gedaan. Gisteren was ik bijvoorbeeld met René Nauta op pad. Op de cameraval die weken onder een brug had gestaan, stond niet de gehoopte otter. Maar de uitwerpselen even verderop waren onmiskenbaar. Even verder zat een dam in de waterloop. 'Laten we daar even gaan kijken. Daar moet hij het water uit', stelde René voor.

We zagen een mooie wissel over de oever naar de andere kant van de dam. Vlak voor het water lag een hoopje bijeen gekrabd zand, dertig centimeter daar vandaan een minuscule maar redelijk verse spraint. Het dun laagje ijs aan de kant was kapot in een mooie halve cirkel. Ik zag vervolgens hoe de otter van de ene naar de kant was gelopen, even deze blijkbaar belangrijke plek vlak voor het water had gemarkeerd om vervolgens met zijn voorpoot op het ijs te stappen. 'Oei, dat houdt nog niet', moet hij gedacht hebben om vervolgens met een soepele beweging in het water te glijden. En als ik mijn fantasie de vrije loop laat zie ik hem ook nog even tegen de achterkant van het cameravalpaaltje schuren. Gewoon om mij te pesten...

Het was een prachtige waarneming en hopelijk een mooi verhaal. En daar mag je me trouwens best op afrekenen.

Natuurspoorjournaal #68 - Hazen baden zand

Zandbad van een haas.

De afgelopen dagen deed ik mee aan de (sorry voor het Engels) Specialist Evalution van CyberTracker. Lang verhaal, kort. De Zuid-Afrikaan Louis Liebenberg heeft een methode ontwikkeld om de enorme kennis op het gebied van dierspoorzoeken en -volgen bij het Afrikaanse San-volk te gebruiken voor onderzoek en bescherming van dieren. Die kennis, die al duizenden jaren, van generatie op generatie wordt doorgegeven, is volgens hem misschien wel de 'oorsprong van wetenschap'.

Hij leerde het San-volk via een pda hun waarnemingen in te voeren, vandaar de naam CyberTracker. Het werkte. De bosjesmannen kregen ineens waardering voor hun kennis en kunde waarvan het nut - het volgen van dieren en bejagen ervan voor de voedselvoorziening - steeds meer op de achtergrond was geraakt. Maar nu bleek die kennis van grote waarde voor het begeleiden van safari's of voor wetenschappelijk onderzoek aan en bescherming van bedreigde diersoorten.

Om wildgroei te voorkomen, ontwikkelde Liebenberg ook een certificeringsmethode. Die methode waaide later over naar Amerika en landt nu ook voorzichtig in Europa, waarbij sinds een paar jaar cursussen worden gegeven in b.v. Engeland en Duitsland. Mijn spoorzoekmaatjes René Nauta volgde zo'n cursus in Engeland en werd erg enthousiast. Hij probeerde diverse Nederlands natuurorganisaties te interesseren, maar daar landde het niet echt. Ik probeerde het ook nog bij een aantal collega's maar kreeg geen medestanders. Daarom heeft René het zelf maar opgepakt en twee Amerikaanse Eveluators (Casey McFarland en David Moskowitz) zoals dat zo mooi heet, gevraagd naar Nederland te komen. Vorig jaar werd al eens de Standard gegeven en dit jaar voor het eerst ook de Specialist.

Afdruk van achtervoet van een bever (groene pijl) en blinde darm-uitwerpsel van een vogel. 

En zo kwam het dat ik gister en vandaag langs de IJssel en op Veluwe een dikke zeventig vragen kreeg. Van wie is dit spoor, welke voet is het, is het van een mannetje of vrouwtje, was het dier hier in stap, draf of galop? Dat soort vragen. Leuk om te doen, maar nog leuker is de discussie achteraf met de groep en met Casey en David. Want, eerlijk is eerlijk, spoorzoeken is geen wiskunde. Soms lijken sporen van verschillende soorten zo op elkaar dat je het onderscheid niet kunt maken. Maar vaker is het onmiskenbaar en dan maak je juist soms hele domme fouten.

Erg leuk was het ook om twee dagen samen met Annemarie van Diepenbeek, de schrijfster van de onvolprezen Veldgdis Diersporen  op te trekken. Zij is er, samen met de Pool Henrik Okarma, voor 'verantwoordelijk' dat ik tien jaar geleden zo verslingerd ben geraakt aan het zoeken van en kijken naar diersporen. En nu kun je van alles vinden van die toestanden rond zo'n CyberTracker Eveluation, maar in de eerste minuut dat Casey McFarland uitlegde waar de volgende twee dagen over zouden gaan, zei hij iets dat me raakte. Vrij vertaald. Het gaat niet om het halen van de hoogste score op het examen, maar om het buiten zijn, van elkaar te leren en vooral dat spoorzoeken en -interpreteren een diepere laag aan je natuurbeleving geeft. Dat je leert beter te begrijpen wat er om je heen gebeurt. Je krijgt een nog beter beeld van wat dieren moeten doen om te leven. En bovenal, dat je al die ervaringen kunt delen met anderen.

Jammer, weer geen wolf. 

Voor mij het mooiste spoor van de afgelopen twee dagen kregen we meteen aan het begin onder ogen. Ik zag vrij snel dat het om een 'zandbad' ging, maar had geen flauw idee van welk dier. Ik zag bij een van de ondiepe kuilen in het zand een vossenkeutel liggen en er middenin stond een pootafdruk van een vos. Vos, dan maar, omdat ik niets beters kon bedenken. Maar ik wist dat het niet goed was. Casey legde uit dat het zandbaden van een haas waren. En toen zag in ineens ook overal de lange hazenpoten staan. Ik kon me daarna gemakkelijk voorstellen hoe ze door het zand gerold hadden. Volgens Casey deden hazen dat in Amerika volop. Ik had het nog nooit gezien. Niemand uit de groep. Toch knap hoe zo'n Amerikaan je in je eigen achtertuin even aan de hand meeneemt in diersporenland...

O ja, ben geslaagd en heb ondanks een paar hele domme fouten niveau 3 gehaald. Dat schijnt best goed te zijn, maar ik hoop vooral dat wat ik in de afgelopen dagen heb geleerd en gezien snel kan delen met anderen. Want dat doe ik het allergraagst...