Natuurspoorjournaal #64 - Preciespoepen

In de tijd dat er jongen zijn - NU - verblijven het boommartervrouwtje en haar kroost voor langere tijd op dezelfde plek. Vaak is dat een holle boom, maar ook een zolder van een zomerhuisje of een nestkast (al dan niet speciaal voor boommarters opgehangen) voldoet vaak prima. Wat dan ineens opvalt is dat boommarters preciespoepers zijn. Ook steenmarters maken latrines, een verzameling keutels bijelkaar, maar boommarters lijken er op gebrand een nieuwe keutel precies op de vorige te deponeren. Het is echt bewonderenswaardig. Probeer het zelf maar eens! Op takken vlakbij de nestholte verschijnen steeds groter wordende gebakjes. Als de stapel te hoog wordt, vallen ze op de grond en begint het bouwen van voren af aan. En als er geen geschikte tak is, doen ze het bij uitzondering op de grond of op het deksel van de nestkast. Met dezelfde, bijna dwangmatige, precisie. Waarom eigenlijk?

Beginnende latrine van een boommartervrouwtje. 

Natuurspoorjournaal #63 - Eekhoornpoep

Jaren van... Ik ben er dol op. Vooral als het om diersoorten gaat waar ik een zwak voor heb. De Zoogdiervereniging heeft het wat dat betreft goed met me voor, want na de steenmarter in 2013, zetten ze dit jaar de eekhoorn in de schijnwerpers. Goed bezig!
Qua sporen doet eekhoorn het natuurlijk voorbeeldig: grappige loopsporen (nou ja het zijn meer springsporen en vooral in de sneeuw te zien), mooie nesten en het zijn verwoede knagers, verstoppers en weer-opgravers. Maar echte poepers lijken het niet. Lange tijd dacht ik zelfs dat eekhoorns nooit naar de wc gingen. Nou ja, dat dacht ik natuurlijk niet echt, maar u begrijpt wat ik bedoel.
De uitwerpselen van eekhoorns zijn in verse toestand rond tot ovaal, ongeveer een halve centimeter groot. Als ze indrogen, krijgen de keutels karakteristieke deuken en butsen en zijn ze gemakkelijker te herkennen en onderscheiden van bijvoorbeeld de keutels van konijnen en hazen (ja, die komen ook in het bos voor).
Maar voor je ze kunt herkennen moet je ze natuurlijk wel eerst vinden. Meestal laten de schaduwstaarten de boel gewoon lopen als ze ergens in een boomtop aan het verpozen zijn. Maar soms heb je geluk en krijgen ze op de grond of op een boomstronk hoge nood. Voor een scatoloog zoals ik zijn dat altijd weer momenten van groot geluk. Maar het credo blijft, wie eekhoornpoep wil vinden, moet goed zoeken.

Ingedroogde uitwerpselen van de eekhoorn. 

Volgende maand: nesten!

Natuurspoorjournaal #58 - Harz #1

De Harz is voor de liefhebber van dier(sneeuw)sporen een zeer interessante regio. Het ligt op een halve dag rijden van mijn woonplaats (bij file of ongeveegde wegen doe je er beduidend langer over) en heeft iets meer sneeuwzekerheid dan Nederland. Via vrienden ben ik ooit verzeild geraakt in het plaatsje Altenau en dat is nog steeds een uitstekende plek om je basiskamp op te slaan. Zo rond deze tijd van het jaar ligt er meestal wel een prettig laagje sneeuw.

In de Harz kun je bijna alle Nederlandse zoogdiersoorten vinden, plus nog een handvol leuke extraatjes zoals wasbeer, wilde kat en lynx! Echt gemakkelijk te vinden zijn die laatste twee natuurlijk niet, maar alleen het idee dat ze er zijn, maakt de sneeuwpret alleen maar groter. 

Vannacht is er een verse laag plaksneeuw gevallen van ongeveer 10 centimeter. Waar hebben we dat aan verdiend!? We beginnen vandaag met een 'simpel' rondje vanuit huis in het Rabental, waar zoals het hoort de eerste vogel die we horen ook daadwerkelijk een raaf is. We zien ook dat er vannacht een vos door 'onze' tuin heeft gelopen en op de cameraval, die ik ongeveer 50 meter achter 'ons' huisje heb opgehangen, is te zien dat er een wild zwijn voorbij is gedenderd. 

Al vrij snel pikken we een spoor op van een eekhoorn die door de sneeuw van boomvoet naar boomvoet hopt. Typische spoorgroepjes van vier prenten bij elkaar met onderlinge afstand van 80 tot 90 centimeter. Bij elke boomvoet houdt hij even in alsof hij eerst moet checken of hij veilig naar de volgende kan. Bij één boom snuffelt hij wat langer rond wat een paar prachtige achtervoetprenten oplevert (zie foto 1). 

Foto 1. Prenten (voor- en achtervoet) van eekhoorn. 

Even verder kruist het spoor van de eekhoorn dat van een vos. De bos heeft bij een, voor hem blijkbaar belangrijk boompje, even gemarkeerd (zie foto 2, onder het boompje is een geelbruine verkleuring te zien die daarna weer deels met sneeuw is bedekt). De urinespoor ligt ongeveer dertig centimeter uit de spooras van de prenten en dus ga ik er vanuit dat de vos een man is. Maar als ik er over nadenk heb ik nog nooit een vos zien plassen zoals een hondenreu dat doet, dus met de achterpoot omhoog. De vossen die ik in levende lijve heb zien plassen, deden dat allemaal zoals een hondenteefje dat doet (al heb ik dominante hondenteef ook wel eens haar poot op zien tillen tijdens het plassen). 

Foto 2. Loopspoor van een vos met urinemarkering. 

Ons wandeltempo ligt extreem laag want om de haverklap duikt er weer een leuk spoor op. Waarom we dan juist dat ene edelhertenspoor uitkiezen om te volgen blijft een raadsel maar het blijkt wel een goede keus. Ongeveer 1,5 km volgen we het rustig stappende dier. Geregeld kruist 'ons' hert (dat aan de grootte en vorm van de prent te zien een man is) het spoor van andere edelherten die in kleine groepjes in galop of ook rustig stappend andere kanten op waaieren. 

In die 1,5 kilometer heeft het hert 3x een beetje sneeuw weggekrabt om wat te eten aan met name mos zo lijkt het. Het spoor leidt ons naar een deel van het bos waar het steeds dichter wordt. Hier vinden we uiteindelijk een slaapplaats (1,20 x 70 cm) die nog niet zo heel lang geleden verlaten is (foto 3). De plek stinkt en is nat, waarschijnlijk veroorzaakt doordat het hert bij vertrek heeft geürineerd. Drie meter verderop ligt een grote hoop keutels met dertig centimeter daarvoor een klein plasje urine...

Foto 3. Slaapplaats van een edelhert. 

We besluiten het dier, dat aan de verse prenten en andere sporen te zien, kort geleden rustig is vertrokken niet verder te volgen. Het is goed zo, de kans dat we het dier onnodig verstoren wordt steeds groter en dat is nou ook weer niet de bedoeling. We hebben al eten ingeslagen voor vanavond...

Na nog wat onhandig geklauter en geglibber over een snel stromend beekje besluiten we de makkelijke route terug naar huis te nemen. We lopen langs de rand van de Okerstausee over het Eichornpfad. Er ligt nog maar een dunne laag ijs op het meer. In ieder geval veel te dun om een edelhert te houden. Een hert dat het toch wilde proberen is door het ijs gezakt en heeft een rondje moeten 'zwemmen' om weer aan wal te komen (foto 4). 

Foto 4. Een edelhert is door het ijs gezakt,
heeft een rondje gezwommen en is
weer aan wal geklommen. 

Wat dichterbij het dorp vinden we nog een erg leuk winters spoor veroorzaakt door eekhoorns. Op het pad liggen stukjes sparrentwijg van ongeveer 6 tot 8 centimeter lang. Als je die twijgjes van dichterbij bekijkt zie je dat de knoppen eraf gegeten zijn (foto 5). Ook aan de zijde waar de twijg aan de boom heeft gezeten, zijn soms snijvlakken van de tanden te zien. 

Foto 5. Knoppenvraat bij sparren veroorzaakt door eekhoorns.

Zo, en wat kun je hier nu allemaal mee? Geen idee. Ik wilde eigenlijk alleen even vertellen dat we een erg leuke dag hebben gehad...

Natuurspoorjournaal #54 - Poepkunst

Alweer een stukje over poep? Wat mij betreft kun je er niet vaak genoeg over schrijven. Er zullen mensen zijn die vinden dat ik rijp ben voor een inrichting, maar poep is voor mij kunst. Punt. Gisteren dwaalden mijn lief en ik over het eiland Schier en zagen de meest prachtige schilderijen.

Keutels van een verwilderde kat op de kwelder van Schiermonnikoog.

Allereerst was daar midden op de kwelder een prachtige kattendrol. Even denk je nog: vos? Hier? Maar dan vallen de puzzelstukjes op hun plek. De keutels (wel een enorme hoop voor een kat) zijn mooi ingesnoerd, waardoor ze in segmenten uit elkaar vallen. Een vrij duidelijk kenmerk voor kattendrollen. Opmerkelijk wel is dat de katten hier weinig moeite doen hun uitwerpselen te begraven. Blijkbaar wint territoriumafbakening hier het van reinheid. Het is natuurlijk al langer bekend dat op Schiermonnikoog de verwilderde kat een algemeen zoogdieren is. Er gaan stemmen op om ze te bejagen, maar het laatste woord is hierover nog niet gezegd: http://www.natuurmonumenten.nl/nieuws/overlast-verwilderde-katten-op-schiermonnikoog

Keutel van een haas. 

Minder controversieel is de haas. Opvallend is dat zijn dikke pelletvormige keutels overal op het strand liggen. Hazenkeutels zijn tot twee keer zo groot als konijnenkeutels. Ook de aanwezigheid van grovere plantenresten is een goed onderscheidend kenmerk. De aanwakkerende wind speelt er een knikkerspelletje mee. Als ik de foto bekijk die Nicolette van een groepje hazenkeutels heeft gemaakt, zie ik de zandkorrels er omheen 'waaien'. Prachtig! Ik overweeg het beeld op canvas te laten printen en aan de muur te hangen.
Maar het beeld moet concurreren met dat van een hoopje ganzenkeutels dat even verderop op het strand ligt. Het idee dat het afvalproduct van vogels de basis kunnen vormen van een nieuw duintje is ronduit fascinerend. En kijk eens hoe het licht er op valt! Zou er een museum zijn die het aandurft? De tentoonstelling Poep aan de muur...

Ganzenkeutels op het strand.

Sneeuwspoorjournaal #1 - Vos eet poep

Met 11 dik ingepakte mensen in de Harz op zoek naar diersporen. Nou ja, op zoek. Je struikelt er over. Letterlijk soms. Vooral vossen zijn erg actief. Met een beetje goede wil word je zelf die vos. We volgden een spoor en zagen hoe hij om zijn as draaide, oftewel het spoor liep niet verder. Maar een vos doet nooit iets voor niets. En dat was hier ook het geval. Hij was een aantal keutels van een edelhert op het spoor. Groef ze op met zijn poot en misschien ook wel snuit. Misschien had hij er een paar opgegeten, als een soort snack. Maar blijkbaar was de honger nog niet groot genoeg...

Door vos opgegraven keutels van edelhert.