Natuurspoorjournaal #65 - Haren en kegels

'We hebben nog een pluk haar gevonden', brult mijn collega Henk Mulder door de telefoon. Hij is met een andere collega naar een dassenburcht geweest voor een voorverkenning en de vondst begint door de telefoon steeds exotischer vormen aan te nemen. Vooral de kleurcombinatie van de haarpluk fascineert me, roodbruin, wit en donkergrijs. Gelukkig nemen ze dat soort dingen altijd voor me mee. Fijne collega's heb ik.
Toen ik de pluk haar in handen kreeg geduwd, had ik even geen flauw idee. Op een gegeven moment dwaalden mijn gedachten af naar een avondje dassen observeren bij een grote familieburcht. Op die burcht zat naast een stokoude, bijna zilverachtige das, nog een oudje. Bij die das was de overgang van rug niet meer donkergrijs, maar bruinig. Zou het een dassenstaart zijn?
Maar nee, de haren waren veel grof voor een das. Meer zoals het winterhaar van een ree. Maar als het van een ree is, dan moet het een gedeelte van de spiegel of staart zijn. Mogelijk lag er ergens een kadaver en zijn delen van het dier door een das, vos of marter versleept. Misschien was het toeval dat het in de buurt van de burcht lag. In mijn hoofd spelen zich de meest fantastische verhalen af, maar feitelijk ben ik nog steek verder.

Haarpluk van een ree? Mogelijk van het gebied rond de staart. 

Grote schoonmaak
Nee, dan is een muis die zijn huis opruimt een stuk overzichtelijker. 'Ha, een bosmuis heeft een voorjaarsschoonmaak gehouden', denk ik hardop als ik dat prachtige spoor weer eens tegenkom in een bosje bij Norg. Twintig jaar geleden zag ik dat beeld eens op de Veluwe en een gids vertelde me toen dat een bosmuis verantwoordelijk is voor die schoonmaakwoede. Het gekke is dat die uitspraak nog steeds als eerste bij me opkomt als ik het zie.
Maar het gekke is ook,  het hol waar de aangeknaagde larix-kegeltjes voor lagen had geen enkel kenmerk van een bosmuiswoning. Bovendien zijn bosmuizen nu ook weer niet per se van die enorme verzamelaars. Ik ben ook nog nooit zo'n berg tegen gekomen voor een zeker bosmuizenhol (zo eentje met een enorme zandkegel er voor). Rosse woelmuizen zijn daarentegen wel verzamelaars. En het holletje, dat een beetje was weggestopt onder een mosdekje, leek ook veel meer op dat van een woelmuis. En dan schiet me voor de zoveelste keer een uitspraak van Rob Bijlsma te binnen: we roepen maar wat. Inderdaad! En ik sta zelf soms vooraan in de rij.

Een rosse woelmuis (waarschijnlijk) heeft een voorjaarsschoonmaak gehouden.

Natuurspoorjournaal #43 - Knaagkunde (gatkunde dl2)

Gesleten, en niet beknaagde, holterand, van een kauwennest. 

Daar sta je dan... Mooie openingszin van een niet nader te noemen lied. Maar waar is het wel. Ik sta weer naar een gat in een boom te kijken. Promotie-onderzoek gaat immers niet vanzelf. Met mijn kijker bestudeer de holterand en ik vind het op zijn minst verdachte. Er lijkt aan de rand geknaagd, maar opmerkelijk is dat het 'rondom' is gebeurd. Onder het gat zit een slijtplek in het algenspoor, wat er op duidt dat er ook wel eens een vogel komt buurten. Deze twee sporen aan het gat matchen echter niet naar mijn bescheiden mening. Tijd om het gat even te inspecteren met de hengelcamera.
Als ik naar de auto loop, hoor ik achter me het schreeuwen van kauwtjes. Door mijn kijker zie ik hoe twee vogels met elkaar aan het bakkeleien zijn. Tonnie, die me vandaag vergezeld, wijst naar de boom: 'Kauwtjes', zegt hij droog. Een tijdje bestuderen we de vogels en op een gegeven moment verschijnt een derde vogel in de holte-opening. Er is dus een indringer die vervolgens vakkundig wordt verjaagd door het echtpaar.
We kunnen vervolgens goed zien hoe het mannetje (daarbij ga ik er maar even vanuit dat het vrouwtje de vogel in de nestholte is) zich met zijn poten vasthoudt aan de holterand. Dat doet hij rondom. Soms hangt de vogel bijna op de kop, wat ook meteen de slijtrand (en dus geen knaagrand) rondom verklaard. Weer wat geleerd.

Sparrenkegels

Dat gebeurde niet veel later nog een keer. In de buurt van een te controleren uilenkast lag een forse berg beknaagde sparrenkegels. Eekhoorn zou je zeggen als je het van een afstandje bekijkt. De  grote kegels zijn niet helemaal tot boven toe afgeknaagd, liggen wel erg in het zicht en met veel bij elkaar. Volgens mijn (overigens onvolprezen) studieboeken dus van eekhoorn. Maar... in dit geval gaat het toch echt om het werk van muizen. In mijn vakgebied toch best wel een spectaculaire waarneming, maar daar zal verder waarschijnlijk niemand van wakker liggen.
Toch ga ik op basis van dit spoor daar maar eens een paar lifetraps neerzetten. Het zal me niets verbazen als de grote broer van de bosmuis is gearriveerd...

Dit is echt het werk van muizen... 

Natuurspoorjournaal #40 - Cadeautjes

Duospoor aan hazelnootdop (met dank aan Maaike de Goeij)

Vandaag kreeg ik een prachtig cadeau van Maaike, een aangegeten hazelnootdop. Ja, een kinderhand is gauw gevuld! Het bijzondere aan deze dop is dat er volgens mij twee vraatsporen te zien zijn. Een muis (ik vermoed een rosse woelmuis, maar de dop is gevonden in de Eifel en ik weet niet of daar nog spannende knagers voorkomen waar ik het vraatspoor niet van ken) en een vogel. Aan de vele snavelindrukken te zien een grote bonte specht (rechte streepjes van 2 tot 3 mm lang). Maar... ik zit wel met een duivels dilemma. Moet de dop nu in het vakje van de specht of van de muis?

De afgelopen week was het sowieso al een feestje. Door onvoorziene omstandigheden was ik  veel buiten. Gisteren liep ik op roofvogelronde door de boswachterij Veenhuizen bijvoorbeeld zomaar tegen een 'marterboom' op. De holle eik was me wel bekend, maar vorig jaar was hij door honingbijen in gebruik. Maar net als vorige week bij een andere eik, had een marter hier de inhoud van de holte (bijenraten) geplunderd. Daarna had ze de holte duidelijk ingericht als slaapplaats getuige de enorme latrine onder de boom en de vele ondervachtharen in de holterand. Misschien werpt ze (als het een vrouwtje is natuurlijk) er wel haar jongen. We zullen zien.

Mijn tochtgenoten wilden natuurlijk van me weten of het om een boom- of steenmarter zou gaan. Op basis van speciaal door mij bedachte regels, denk ik dat het een boommarter is. Maar ik zou het net zo leuk vinden, als het toch een steenmarter blijkt te zijn. Moet ik alle bedachte regels weer overboord gooien en helemaal opnieuw beginnen. Weer urenlang door het bos dwalen, sporen zoeken, posten, referentiebeelden en geuren opslaan, interpreteren. Dat zou ook een prachtig cadeautje zijn.

Latrine van een marter. Daaronder ligt nog een raat van een honingbij (als proooirest)