Sporencursus in de sneeuw - Harz februari 2015

Samen met René en Beke van Extra Bushcraft & Survival organiseren we van 5 tot en met 8 februari een cursus 'Trailing' in nationalpark Harz in Duitsland. In de Harz is in februari de kans op een mooie sneeuwlaag vrij groot en daarmee ook de mogelijkheid om naar diersporen te zoeken schier eindeloos. In het gebied komen bovendien veel dieren voor waar je in Nederland lang naar moet zoeken zoals lynx, wilde kat, wasbeer en wasbeerhond. Op de site van Extra lees je alles over dit lange cursusweekend. Klik hier.

Prent van een lynx in de sneeuw. 

Boeken - Roofdiergids

Pagina uit de Roofdiergids over het verschil tussen wasbeerhond, das en wasbeer.

Nu wolven, lynxen, wilde katten en wasbeerhonden ons land overspoelen, is het goed om wat licht in de duisternis te scheppen. Want is de grote afdruk op die akker nu de prent van een wolf of gewoon van een uit de kluiten gewassen hond? En als je in een flits een wasbeerachtige hond voorbij ziet rennen, waar moet je dan op letten?
Jaap Mulder (tekst) en Jeroen Helmer (tekeningen) hebben een handzaam boekje gemaakt dat op veel vragen rond roofdieren in West-Europa antwoord geeft. De kennis van Jaap Mulder op het gebied van roofdieren en de sporen die ze achterlaten is alom bekend, maar ook in dit boekje verrast hij me toch weer. Door subtiele feitjes te benadrukken, voegt het boekje echt wat toe aan al bestaande gidsen.
Ik vind het soms, ook al heb ik al duizenden cameravalbeelden bekeken, nog steeds lastig. 'Hé, was dat de kont van een das of toch van een wasbeerhond?' Door dat Mulder in het boekje bij deze soorten bijvoorbeeld de nadruk legt op de patronen in en de vorm van de staart (zie afbeelding) wordt het weer iets gemakkelijker. Ook het overzichtje van het verschil tussen zwemmende marterachtigen (otter, Amerikaanse nerts) en knaagdieren (bever, woelrat, beverrat en muskusrat) is verhelderend.

Sporen
De laatste bladzijden van het boekje worden besteed aan prenten en andere sporen. Handig als je weer eens een grote pootafdruk van een hondachtige tegenkomt. Maar ook Mulder kan niet het verlossende antwoord geven hoe je een prent van een wolf onderscheidt van een grote hond. Er zijn wel wat subtiele aanknopingspunten. De prent van een wolf is over het algemeen iets 'ruimer' en ovaler, maar ik garandeer dat in een blinde test zelfs de grootste specialisten geregeld de boot in gaan. De prenten bij de soortbeschrijvingen zijn trouwens op ware grootte. Bij het overzicht achterin ontbreken de maten, wat juist wel handig was geweest.
Kortom, het is geen uitputtend boek, maar wel een buitengewoon handig gidsje om altijd bij je te hebben in de rugzak. En tot slot, iets over te tekeningen van Jeroen Helmer. In een interview dat ik vorig jaar voor Zoogdier had met Wouter Helmer van ARK Natuurontwikkeling zei hij iets in de trant van: mijn broer Jeroen kan verbeelden wat ik voor me zie. Uit de Roofdiergids blijkt dat Jeroen Helmer het ook kan bij mensen met wie hij geen bloedband heeft.

Het boekje is voor 12 euro inclusief verzendkosten te bestellen bij Jaap Mulder via www.mulder-natuurlijk.nl of via info@ark.eu.

Prenten van een vos. Voorpoot (boven), achterpoot (onder). 

Natuurspoorjournaal #55 - Wasbeerhond dl2

In februari schreef ik hier een journaal over de wasbeerhond. Er stond toentertijd een foto bij van een pootafdruk van een wasbeerhond, maar de fotoverhouding was onherstelbaar uit zijn verband gerukt. Hierdoor was de prent langer dat breed, 'en dat kan natuurlijk niet' schreef Annemarie van Diepenbeek me toen. Ik heb de foto maar verwijderd om verwarring te voorkomen.

In juni van dit jaar was er ineens wasbeerhondennieuws. Dassenonderzoeker Lex Duif trof bij een van de door hem met een cameraval gevolgde burchten jonge wasbeerhonden aan. Gek gezicht! Vrij kort daarna kon ik met mijn collega Pauline Arends de bewuste burcht onderzoeken op sporen. Wat laat een wasbeerhond achter aan tekens? Oftewel welke onderscheidende kenmerken zijn er ten opzichte van das en vos? Bij het archiveren van mijn foto's van het afgelopen jaar, kwam ik de toen gemaakte plaatjes weer tegen. Het embargo is inmiddels opgeheven. En ik dacht, het is zondag, ik heb toch niets te doen, laat ik er eens een stukje over schrijven. Ter leering ende vermaeck.

1. Burcht. Wasbeerhonden graven zelf niet. Rond de burcht waar ze hun jongen werpen is aan de buitenzijde niet zoveel te zien, behalve dat de randen van de pijpingang nogal gladgesleten zijn. We hebben geen zandverplaatsing kunnen vaststellen. 
2. Latrine. Bij een van de pijpuitgangen lagen op 1,5 tot 2 meter afstand veel uitwerpselen verspreid over een oppervlakte van 50x50 cm.
3. Uitwerpselen. De keutels (van de jongen?) zijn pinkdik (ca. 1 cm), langwerpig en enigszins gesegmenteerd. Ze zijn bruinzwart van kleur, bevatten veel haar en ruiken sterk en onaangenaam. Doet denken aan vos. 
4. Prenten. Helaas niet gevonden.
5. Prooiresten. Rond de burcht lagen diverse prooiresten, waaronder de resten van jonge vogels en een poot van een havik! De havik was een jaar eerder geringd door Willem van Manen in een bos ongeveer vijf kilometer verder op. Het is niet duidelijk hoe die havik aan zijn eind is gekomen. 
6. Overig. Ook vonden we de resten van een jonge wasbeerhond. Hoe het dier was gesneuveld, werd niet duidelijk. Wel duidelijk was dat het waarschijnlijk als maaltijd voor zijn broertjes en zusjes heeft gediend. Er lag onder meer een poot. De vergroeide voortenen waren goed te zien, een karakteristiek kenmerk dat al eens eerder was gemeld door Harry Bosma en onlangs ook is beschreven door Jaap Mulder in Lutra. Het zou een onderscheidend kenmerk (moeten) kunnen zijn bij goed geprojecteerde prenten in zand of modder.  

Holingang met gladgesleten randen. Op de voorgrond bij het liniaaltje ligt een latrine.

Keutel van een (jonge?) wasbeerhond.

Pootkussens van een jonge wasbeerhond. Let op de vergroeide voorteenkussens.

Prooirest van een wasbeerhond: Havik...

Pootafdruk van wasbeheerhond waarbij de vergroeiing van de voortenen goed is te zien. Ook opvallend is het wolkvormige middenkussen met drie duidelijke lobben. De prent is bovendien even breed als hoog. Foto Annemarie van Diepenbeek.